شاه اسماعيل و حركت فكرى او در برخورد با نهج الحق ، سبب بدنامى او نزد حكومت جديد و پيروان شيعى آن گرديد . قاضى نور اللّه شوشترى در سال 1104 كتاب احقاق الحق را در رد بر او نوشت . « 1 » اين باعث شد تا در آثار بعدى ، مورخان ايرانى ابن روزبهان را به عنوان سنى متعصب شناخته و او را در خصلت شيعه‌ستيزى در حد ابن تيميه بشناسانند . حسن روملو از معاصران او دربارهء وى مىنويسد : « ( محمد خان ) او را دائم به واسطهء عداوت اهل بيت طعنه مىزد » « 2 » نويسندهء معاصرى نيز او را « از نمايندگان بزرگ سنت دراز آهنگ شيعه‌ستيزى » شناسانده است . « 3 » روشن است كه اين تصوير ، هيچ ارتباطى با شخصيت ابن روزبهان ندارد . البته او ضد صفويان بوده و علاوه بر ازبكان ، سلطان عثمانى يعنى سلطان سليم را نيز بر ضد صفويان تحريك مىكرده ، اما اين حركت او را بيشتر بايد يك اقدام سياسى دانست تا فكرى . اين مبحث با مرورى بر كتاب وسيلة الخادم الى المخدوم او بهتر روشن مىشود . ابن روزبهان در كتاب « وسيلة الخادم الى المخدوم » ابن روزبهان در اين اثر به عنوان يك سنى منصف و علاقه‌مند به اهل بيت - چيزى نزديك به علاقه و عقيده‌اى كه شيعه به اهل بيت و چهارده معصوم دارد - ظاهر مىشود . او هيچ‌گاه خود را به عنوان يك امامى مذهب نمىشناساند و گرچه به سنى بودن خود نيز تصريح نمىكند اما به خوبى روشن است كه كتاب از منظر خاص يك سنى دوازده امامى نگاشته شده است . به علاوه ، او هيچ يادى - به صورت تحسين يا تقبيح - از خلفاى نخستين نمىكند ، « 4 » گرچه از معاويه بدگويى داشته ، برخورد او را با اهل بيت از « خصال

--> صفويان فرقهء اماميه را جزء فرقه‌هاى اسلامى مىدانست . او در سلوك الملوك ص 397 مىنويسد : و شك نيست كه شيعهء اماميه از فرقه‌هاى اسلامند و اقامت جمعه و اعياد و نصب قضات بر طريق اهل اسلام مىنمايد . غايتش آنكه ايشان مبتدعانند و پادشاه ايشان قضات و مفتيان شيعى مذهب نصب كرده است . ( 1 ) . در دهه‌هاى اخير كتاب دلائل الصدق از علامه محمد حسن مظفر در رد ابن روزبهان نوشته شده است . در اين كتاب متن رديه ابن روزبهان نيز آمده است . ( 2 ) . احسن التواريخ ص 226 . ( 3 ) . درآمدى فلسفى بر تاريخ انديشه سياسى در ايران ، ص 193 . ( 4 ) . در بيان غزوه خيبر ، هيچ يادى از صحابه‌اى كه ابتداء پرچم را در دست گرفتند اما نتوانستند كارى انجام